Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for juni, 2014

Ed van der Elsken’s Amsterdam

 

Muziek waar ik veel van hou vind ik ook mooi als ik het op een simpel draagbaar radiootje hoor. Op perfecte geluidsapparatuur afgespeeld hoor je wel meer, maar het geluksgevoel dat muziek kan bewerkstelligen wordt daar niet groter van. Geluidsfanatici die alleen van muziek genieten wanneer beluisterd vanaf dure installaties zijn, als je het mij vraagt, vooral geïnteresseerd in de hardware. Dit als inleiding op een kleine kwestie bij het uitgeven van fotoboeken.

Zojuist verscheen een nieuwe (derde) druk van het prachtige fotoboek van Ed van der Elsken ‘Amsterdam! Oude foto’s 1947-1970′. Bij de presentatie van die herdruk (in het Stadsarchief Amsterdam) werd herhaaldelijk verkondigd hoe fijn het toch was dat het boek er weer is, en dat vooral omdat de vorige (tweede) druk uit 1988 van het boek van zo’n slechte kwaliteit was geweest.

Nou ben ik zijdelings bij die tweede druk betrokken geweest, dus ben ik even gaan graven in mijn geheugen.

De eerste druk van het boek was in 1979 bij Van Holkema & Warendorf verschenen, een wat in die tijd heette ‘algemene’ uitgeverij (in tegenstelling tot een ‘literaire’ uitgeverij), waarmee bedoeld werd dat er een allegaartje verscheen: van kinder- en kookboeken tot tweederangsromans, en een enkele keer zoiets als een fotoboek. Alles wat verkoopbaar was. En de boeken van Van der Elsken waren goed verkoopbaar in die tijd – hoewel De Bezige Bij, zijn eerste uitgever, daar toen anders over dacht. De eerste druk van ‘Amsterdam!’ schijnt een oplage van tienduizend exemplaren te hebben gehad, en je hoort ook wel eens dat het er nog meer waren.Van Holkema & Warendorf had al de boeken ‘Eye love you’ (in 1977) en ‘Hallo’ (in 1978) van Van der Elsken uitgegeven. In 1980 gaven ze ook nog ‘Avonturen op het land’ uit, maar het succes van ‘Amsterdam!’ leek eenmalig te zijn. In ieder geval was het boek halverwege de jaren ’80 niet meer leverbaar.

Voor ik zelf Boekhandel De Verbeelding begon (later Uitgeverij & Boekhandel), werkte ik van 1968 tot 1983 bij Uitgeverij & Boekhandel Van Gennep (in mijn tijd in de Nes, later zijn ze verhuisd naar de N.Z.Voorburgwal). De drijvende kracht en naamgever van dat bedrijf, Rob van Gennep, met wie ik goed bevriend bleef, had net als ik ook belangstelling voor fotoboeken. In 1987 vroeg hij me raad: of ik dacht dat het een goed idee zou zijn om Ed van der Elsken’s ‘Amsterdam!’ opnieuw uit te geven. Het plan was om een betaalbare herdruk te maken – in die tijd was het mode geworden om van succesvolle boeken (meestal romans, overigens) goedkope herdrukken te maken, met de bedoeling daarmee een ander publiek aan te spreken.

Het probleem was dat van de eerste editie van ‘Amsterdam!’ geen materiaal meer beschikbaar was. Van Holkema & Warendorf had de platen niet laten bewaren – niet ongewoon in die tijd. Daarom besloot Van Gennep om een drukker het oude boek, de eerste druk, pagina voor pagina te laten fotograferen, om op die manier eenvoudig een herdruk te kunnen maken. Helaas is dat niet altijd zorgvuldig gedaan, ik vermoed dat tussendoor nooit iemand iets is gaan controleren – de boeken werden op een gegeven moment gewoon door de drukker afgeleverd.

Om de kosten zo laag mogelijk te houden werd het boek niet via het Centraal Boekhuis verspreid, maar via Modern Antikwariaat Van Gennep aan de N.Z.Voorburgwal in Amsterdam, een onderdeel van het Van Gennep bedrijf. Dat gaf het boek weliswaar een ramsj-tintje, maar dat vond Rob van Gennep helemaal niet erg. Medefinancier werd Boekhandel De Slegte, die, meen ik, 3000 exemplaren afnam van de oplage van tienduizend. Andere boekhandels, zoals De Verbeelding, namen het boek in kleinere porties af. Zo lukte het om een mooi, groot fotoboek voor f 24,90 (gulden! = 11,30 euro, voor de slechte rekenaars) in de handel te brengen.

Nog steeds vind ik dat een goed idee – voor een zeer lage prijs zijn er zo weer 10.000 exemplaren in omloop gebracht. Waarom in het colofon niet is verklaard hoe een en ander in elkaar zat weet ik niet. Ik vermoed dat Van Gennep niet wilde laten weten, of het te ingewikkeld vond om uit te leggen, dat het zonder De Slegte niet zou zijn gelukt, en daarom maar helemaal afzag van een uitgeversvermelding.

Er bestaan nu dus drie edities, de eerste uit 1979, de tweede uit 1988, en de derde uit 2014. De producenten (een driemanschap: initiatiefnemer Top Notch, drukkerij Lecturis en Uitgeverij Bas Lubberhuizen)  geven hoog op van de drukkwaliteit van deze nieuwste editie, en heel precies gekeken hebben ze gelijk. En natuurlijk moet er zorgvuldig met het werk van een kunstenaar worden omgegaan, en is het de taak van de rechthebbenden om het beste na te streven.

Maar ik heb alle drie de edities naast elkaar gelegd, en merk dat ik, net als wanneer ik een mooi nummer op een draagbaar radiootje hoor, hoe dan ook door de foto’s gegrepen word – in welke editie dan ook. De foto’s van Van der Elsken zijn altijd goed, hoe je ze ook gepresenteerd krijgt. De inhoud, de kracht van het beeld, overheerst iedere keer weer. Ik denk dat de kopers van de eerste en tweede druk van het boek er net zo veel plezier aan hebben beleefd als de kopers van de nieuwe druk dat zullen hebben. En niet dat je pas nu echt van het werk kunt genieten.

Op een curieuze en wrange manier kreeg ik, na mijn rolletje als praatpaal voor Rob van Gennep in 1988, later nog weer een rol bij het boek. Rob van Gennep overleed in 1994, slechts 57 jaar oud, aan ALS. Zijn favoriete onderdeel van Uitgeverij en Boekhandel Van Gennep, het Modern Antikwariaat, werd door mij overgenomen en voortgezet, althans tot 1999, toen de zaken inmiddels zoveel minder gingen dat ik de winkel, evenals mijn eigen Boekhandel De Verbeelding, heb gesloten. Maar in die periode had ik het beheer, als distributeur, over ‘Amsterdam!’.

Enfin, het boek is er nu weer. Andere tijden, andere mogelijkheden, andere inzichten, andere oplages. Maar nog steeds: ijzersterke foto’s.

Fred Schmidt, De Verbeelding

(uitgever van Ed van der Elsken’s ‘My Amsterdam’ (2005, samengesteld door Martin Parr), van de heruitgave van ‘Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés’ (1999), en van ‘Hongkong’ (1997, coproductie met Dewi Lewis Publ.)

Advertenties

Read Full Post »